Fries schrijven 6 door Pyt Kramer  
 
 
Les seis. Ga naar les 1 2 3 4 5 6 Inhoud Bezoek het cursus-FORUM !



Werkwoorden:
Hierbij gaat het vaak om dingen die men wel weet, maar die bij schrijven verkeerd worden opgelost.
In het Nederlands heb je sterke werkwoorden (met klinkerverandering)
en zwakke werkwoorden (die de verleden tijd aangeven met -de of -te)
.

In het Fries is dat ook zo, maar dan heb je twee soorten zwakke werkwoorden:

e- werkwoorden:
ik brk, hy brkt, wy brke - tegenwoordige tijd
ik brk
te, hy brkte, wy brkten -
verleden tijd
ik ha brk
t -
verleden deelwoord
ik kin him net brke, hy is net te brken -
onbepaalde wijs

De tegenwoordige tijd meervoud eindigt dus op -e, de verleden tijd meervoud op -en.
Er zijn twee vormen van de "onbepaalde wijs": de gewone op -e en eentje op -en na te.

Net als in het Nederlands heb je na l, n, m, r, f/v en klinkers in de verleden tijd d(e(n):
hy fielde, wy fielden, ik ha field.

je- werkwoorden:

ik freegje, hy freget, wy freegje - tegenwoordige tijd
ik frege, hy frege, wy fregen -
verleden tijd
ik ha frege -
verleden deelwoord
ik kin him net freegje, hy is net te freegjen -
onbepaalde wijs

Hier wordt de tegenwoordige tijd dus gevormd met -je en -et en de verleden tijd met -e(n).

Oefening: Luister en typ:




Over de sterke werkwoorden is niet veel bijzonders te zeggen;
je vindt een hele rij op
werkwoorden. Daar vind je ook de getallen.

Op n ding moet worden gelet: er is een groep woorden waarbij de tegenwoordige tijd een andere "stam" heeft dan de onbepaalde wijs:
wze - wy binne - te wzen
jaan - wy jouwe - te jaan
dwaan - wy dogge - te dwaan
sjen - wy sjogge - te sjen
stean - wy stean
e - te stean
gean - wy gean
e - te gean

Oefening: Vertaal Deze groente is best te eten.
en typ:
Let nu op hoofdletters en leestekens!

Oefening: Vertaal Wij doen ons best, maar we kunnen niet veel doen.
en typ:
Let nu op hoofdletters en leestekens!




Hulpwerkwoorden:
Ik kin net sile. -
Hierin gaat het om sile; daarbij is kin een hulpwerkwoord
In bijzinnen wordt de volgorde omgekeerd: het hoofdwerkwoord - het belangrijkste - komt eerst!

Tinkst dat ik net
sile kin? -
Denk je dat ik niet kan zeilen?
Hy tinkt dat ik wol
sile kin. -
Hij denkt dat ik wel kan zeilen.
Men
sil net sile kinne! -
Je zult niet kunnen zeilen.


gean
Het Fries gebruikt gean maar in drie gevallen als hulpwerkwoord:
sitten gean, stean gean, lizzen gean

Onder invloed van het Frans heeft het Nederlands veel meer van die gevallen, maar in het Fries wordt dat anders opgelost:
Wat ga je doen? Wat dochst? Wat silst dwaan?
Ik ga zwemmen.
Bij het zwembad: Ik sil swimme
Nog thuis: Ik sil te swimmen of Ik gean te swimmen (je moet je eerst nog verplaatsen)
Ik ga lopen naar het station - Ik rin nei it stasjon
Ik ga slapen. Ik wol sliepe. Ik jou my del.
Het gaat regenen. It begjint te reinen.


bliuwe
sitten bliuwe, stean bliuwe, lizzen bliuwe, hingjen bliuwe
zijn gewoon, maar verder wordt ook bliuwe in het Fries niet als hulpwerkwoord gebruikt:

Hij blijft komen. Hy komt noch hieltyd.
Het blijft regenen. It reint mar troch.
Blijf je hier wonen? Bliuwst hjir te wenjen?

komme
Daarbij geldt iets dergelijks:

Ze komt hier wonen - Se komt hjir te wenjen.



Algemene wenken

omdat je het graag perfect doet als je schrijft:

Vermijd niet-Friese uitdrukkingen:

Boeken? Ik heb ER niet veel.
Boeken? Ik haw net folle.
Hij schaamt ZICH.
Hy skammet him.
Je mag die mensen niet uit HUN huis jagen.
Do meist dy minsken net t har hs jeie.

Maar overdrijf ook niet:

Hy hiset de silen.
Hy hyst de seilen.
Ik
werkende him net.
Ik koe him net werom.

Oefening: Vertaal Zij denkt dat ik niet kan dansen.
en typ:
Let nu op hoofdletters en leestekens!

Oefening: Vertaal Ik ga eten koken.
en typ:
Let nu op hoofdletters en leestekens!

Oefening: Vertaal Blijf jij hier wachten?
en typ:
Let nu op hoofdletters en leestekens!




Tot slot:

Bste kursist,

No'st safier kommen bist, kinst dy al aardich rde mei it Frysk skriuwen.

As der belangstelling is, meitsje ik der noch wol in grut diktee by.


Mear kursussen fynst by de
Afk.

Tige nuttich yn 'e praktyk is de staveringshifker foar WORD op de site fan de
Fryske Akademy

Sukses fierder mei it Frysk!

Pyt Kramer.