Hoe schrijft men Saterlands?  

 

 


Hier volgt in korte inleiding op basis van het systeem van Marron C. Fort,
Saterfriesisches Wrterbuch, Buske, Hamburg 1980.

Het principe is: EEN KLANK, EEN TEKEN. [uitspraak]

In overeenstemming daarmee worden
korte klinkers ENKELD geschreven: Kat 'kat'.
lange klinkers daarentegen DUBBEL: Traast 'troost'.

Tevens worden de medeklinkers aan het einde van een woord enkel geschreven:: Kat,
terwijl binnen een woord wel dubbel wordt geschreven: Katte 'katten', alles net zoals in het Nederlands.
Nei lden snder klam wurdt in byld inkeld skreaun: Kanoal.

Evenals in het Duits wordt een zelfstandig naamwoord met hoofdletter geschreven: Tuume 'duim'.



Voorbeelden:   (Fonetische tekens zijn tussen [ ] gezet)
Korte klinkers   Lange klinkers
a zoals in mak [a]; b.v. Gat 'gat', falsk 'vals', kanne 'kennen'   aa zoals in aap [a:]; b.v. Taal 'dal', maast 'meest'
zoals e in lek [e]; b.v. Fk 'vak', fl 'fel', rdje 'redden'   ongeveer1 als in Frans mre [e:]; b.v. sd 'verzadigd', fst 'vast'
e zoals in de [b]; b.v. Hidene 'turfhok', et 'het', bekoand   ee ongeveer1 zoals ee in meer [e:]; b.v. leet 'laat', Steen 'steen'
i zoals in ik [I]; b.v. Wille 'wil', licht 'licht', bidje 'verzoeken'   ie zoals ie in Engels thief [i:]; b.v. Sies 'kaas', liek 'recht'*
o zoals in lokje []]; b.v. Stok 'stok', konne 'kunnen'   oa ongeveer1 zoals o in roze []:]; b.v. Toal 'de deel', Hoase 'haas'
zoals in Duits Hlle [œ]; b.v. blkje 'loeien'   ongeveer1 zoals eu in leuk [œ:]; b.v. Kkene 'keuken'
u zoals o in bok [S]; b.v. Stuk 'stuk', Buk 'bok'   oo ongeveer1 als oo in voar [o:]; b.v. Dook 'mist', groot 'groot', Hoose 'kous'
as u yn zusje [Y]; b.v. dt 'dit', wl 'wel'   ongeveer1 als eu in geur [:]; b.v. Grte 'grootte', drme 'dromen'
    uu ongeveer1 als oe in boer [u:]; b.v. fuul 'veel', suur 'zuur', Buuk 'buik'*
    ongeveer1 zoals uu in vuur [y:]; b.v. Pt 'buidel', wl 'wilde'*
    * Deze klinkers worden soms lang, soms korter uitgesproken.
    1 Maar dan zonder 'draaitje'.
Tweeklanken (Die hebben altijd de klemtoon op het begin).
ai zoals i in Engels high [ai]; b.v. nai 'na', Sail 'zeil', taie 'duwen'
i zoals ij in hij [ei]; b.v. ni 'nieuw', Schip 'schaap', Fite 'voeten'
au ongeveer zoals in gauw [a:u] ; b.v. gau 'snel', kauje 'kauwen'
uw als een korte + oe [eu]; b.v. huw 'hieuw', stuwen 'gestoven'
eeuw zoals eeuw in sneeuw [e:u]; b.v. scheeuw 'scheef', leeuwe 'geloven'
ieuw zoals ieuw in nieuw [i:u]; b.v. Lieuw 'lijf', ieuwen 'even'
oai zoals (Saterlands) oa + i []:i]; b.v. Koai 'sleutel', oain 'eigen', loaierje 'luieren'
oi zoals (Saterlands) o + i []i]; b.v. schoi 'honend', Moite 'moeite', bloie 'bloeien'
i zoals ui in buien [œi]; b.v. frier 'vroeger', ile 'wroeten'
ou zoals ouw in touw []u]; z.B. goud 'goed', Douk 'doek'
 
Medeklinkers
Meestal uitgesproken en geschreven zoals in het Nederlands. Enige bijzonderheden:
ch zoals in het Nederlands [x]; b.v. licht 'licht', wch 'weg', laachje 'lachen'
f in plaats van v aan het woordbegin; b.v. Foar 'vader', ferkoopje 'verkopen', ful 'vol'
g aan het woordbegin bij de meeste sprekers zoals in Engels good, Duits gut, b.v. Gould 'goud', groot 'groot'.
g in andere gevallen zoals in vragen, b.v. dreege 'dragen', plougje 'ploegen',
j na veel medeklinkers; b.v. djoop 'diep', Fjuur 'vuur', gjucht 'recht; erg', Kjuus 'kruis', ljoo 'lief', Mjuks 'mest', Stjuur 'stuur', tjuk 'dik'.
ks in plaats van x; b.v. Okse 'os', niks 'niets'
kw in plaats van qu; b.v. Kwoal 'kwaal', kwd 'zegt'
nk zoals in zinken [tk]; b.v. Droank 'drank', linker 'linker', maar als n + k [nk] in verkleinwoorden: Tuunke 'tuintje'
r is gewoonlijk een tongepunt-r [r], b.v. rood 'rood', fiere 'rijden', deer 'daar'
r wordt voor medeklinkers gewoonlijk afgezwakt tot e [b]; b.v. in Fuurke 'vork', Boart 'baard'
s aan het woordbegin scherp zoals in Engels sister [s] ; b.v. seer 'zeer, pijnlijk', sitte 'zitten', Sunne 'zon',
maar stemhebbend [z] tussen klinkers en zo: b.v. weese 'zijn', bloasje 'blazen', maar met [s] in paasje 'passen'.
sch zoals in het Nederlands [sx]; b.v. Schip 'schip', scheen 'schoon'
sl, sm, sn, sp, st, sw ongeveer als in het Nederlands; b.v. slipe 'slapen', Smoacht 'honger', sniede 'snijden' , Splinter 'splinter', switte 'zweten'
ts in b.v. Mutse 'muts', Wtseldai 'werkdag'
 
Vreemde woorden houden de in het Duits gebruikelijke spelling, behalve voor die delen waar de uitspraak in het Saterlands anders is; b.v. in akroat 'accuraat, precies', kontrollierje 'kontroleren', praktisk 'praktisch'
 
Twee moeilijkheden
De spelling van Fort heeft twee eigenschappen die niet zo goed bij de Duitse spelling passen:
1. De lange klinkers moeten in open lettergreep enkel worden geschreven, (net zoals in het Nederlands), dus Bome, meervoud van Boom 'boom'.
2. Om de scherpe begin-s beter te laten uitkomen moet de stimhebbende s als z worden geschreven worden, dus leze 'lze'.
In de praktijk ziet men dikwijls dat deze moeilijkheden worden omzeild doordat men schrijft: Boome, leese enz. Aan het einde van een woord blijven dan evenwel de enkele o en u behoudeden: so, nu. Dat wordt ook in deze cursus toegepast.